ARI OTUNUN ÇİÇEKLENME PERİYODU

ARIOTUNDA (Phacelia tanacetifolia Bentham) ÇİÇEKLENME PERİYODU

 

 

 

ARIOTUNDA (Phacelia tanacetifolia Bentham) ÇİÇEKLENME PERİYODUNUN

BAL ARISININ TARLACILIK TERCİHİNE ETKİLERİ

 

Dr. Ali KORKMAZ

Samsun GTH İl Müdürlüğü

 

Giriş

Arıotu, Hydrophillaceae familyasınaait Kaliforniya orijinli tek yıllık bir bitkidir. Dünyada ve ülkemizde arılar tarafından sevilmekte, erken ilkbahar döneminde uzun süre çiçeklenmesi nedeniyle bal arılarına nektar ve polen kaynağı olmaktadır. Son yıllarda arı yetiştiricilerince arılık çevresine ekilen arıotunda çiçeklenme fenolojisi ile bal arılarının nektar ve poleninden ne düzeyde yararlandığını saptamak için bu çalışma Çukurova’da yürütülmüştür. Çalışmada çiçeklenme periyodu süresince nektar ve polen tarlacılığı yapan bal arılarının sayısı ile arıotunun bal arılarının tarlacılık tercihine çiçeklenmenin ne düzeyde etki ettiği belirlenmiştir.

 

Materyal ve Yöntem

Turan-82 çeşidi arıotu bitkisi Çukurova Üniversitesi Araştırma Alanına 20 dekar olarak ekilmiştir. Her 2 dekara 1 koloni olacak şekilde bal arısı kolonileri %10 çiçeklenmede parsel kenarına konulmuştur. Parselde ilk çiçeklerin görüldüğü tarih başlangıç tarihi, çiçeklenmenin sona erdiği tarih de bitiş tarihi olarak dikkate alınmıştır. Arıotunda çiçeklenme 4 Nisan tarihinde başlamış, 22 Mayıs tarihinde sona ermiştir.

Parsellerde tesadüfi olarak seçilen ve işaretlenen, her biri 0.30 m2'lik alana sahip 3 yerde haftada bir gün saat 11:00'de, ölçüm yapılan dönemde açmış çiçeklerin sayımı yapılmıştır. Aynı yerlerde haftada bir gün saat 10:00, 12:00 ve 15:00'de 5 dakika içerisinde nektar ve polen tarlacılığı yapan bal arıları ayrı ayrı sayılmıştır. Sonuçta bal arılarının çiçeklenme süresince besin kaynağı olarak arıotunun nektar ve poleninden ne oranda (%) tarlacılık yaptıkları belirlenmiştir (Williams ve Christian, 1991).

 

Bulgular ve Tartışma

Araştırmada çiçeklenme süresince arıotunda çiçek sayısı ile tarlacılık yapan nektarcı ve polenci bal arılarına ait veriler Çizelge 1 ve Şekil 1 ve 2’de verilmektedir.

 

Çizelge 1. Arıotunda Çiçek Sayısı (ad/m2) ve Tarlacı Bal Arılarının Sayısı (ad/m2/5 dk)

 

Sayım Tarihleri

Ortalama Çiçek Sayısı

(ad/m2)

Nektar Toplayan Bal Arısı(ad/m2/5 dk)

Polen Toplayan Bal Arısı(ad/m2/5 dk)

Toplam Tarlacı Bal Arısı(ad/m2/5 dk)

Tarlacı Arıların Oranı (%)

Nektar

Polen

13 Nisan

176.33±40.13

2.96±1.70

8.14±1.97

11.11±1.38

54.65

45.35

20 Nisan

3874.00±106.93

5.92±1.47

20.74±2.64

26.67±5.66

18.64

81.36

27 Nisan

6538.67±566.83

81.48±2.47

130.00±7.93

211.48±9.61

38.30

61.70

04 Mayıs

3088.33±268.86

47.77±4.86

54.81±1.48

102.59±8.79

45.18

54.82

11 Mayıs

2148.67±267.52

76.66±9.16

75.55±3.91

152.22±5.61

50.62

49.38

18 Mayıs

508.33±57.43

8.51±2.42

7.03±1.91

15.56±4.90

58.16

41.84

X±Sx

2722.39±187.78

37.22±5.39

49.38±2.05

86.60±2.16

44.26

55.74

 

Arıotunun Çiçeklenme Fenolojisi ve Çiçek Sayısı

Çiçeklenmenin 50 gün sürmesi Çukurova’da Kumova ve ark (2001) tarafından yapılmış çalışmadaki sonuçla (46-49 gün) uyumlu, Sağlamtimur ve Baytekin (1988)'in 4-6 hafta, Tansı ve ark (1999)'nın 39 gün sürdüğü bildirişlerinden yüksektir. Çiçeklenme tarihi bakımından önceki çalışmalarla uyum sağlanmadığı, Korkmaz ve Kumova (1988)'nın 18 Mart-06 Mayıs tarihleri arasında, Tansı ve ark (1999)'nın nisan başı-mayıs ortası dönemde çiçeklendiği bildirişinden farklı olduğu belirlenmiştir.

Ortalama çiçek sayısının 2722.39 ad/m2olduğu ve Williams ve Christian (1991) tarafından yapılan çalışmadaki değerlerle (2000-4000 çiçek/m2) uyumlu, Tansı ve ark (1996)’nın aynı yöredeki sayım değerlerinden (4733-9250 ad/m2) düşük, Kumova ve ark (2001)’nın değerlerinden (971.10-1021.10 çiçek/m2) yüksek olduğu bulunmuştur. Çiçek sayısı arasındaki farklılığın, bu çalışmada dönem içerisinde açılmış olan çiçeklerin sayıma dahil edilmesinden kaynaklandığı belirlenmiştir.

 

Arıotunda Tarlacılık Yapan Bal Arılarının Sayısı

Bal arılarının arıotunda polen ağırlıklı olmakla birlikte nektar tarlacılığı da yaptıkları belirlenmiştir. Free (1982)’nin aksine bal arılarının arıotu besin kaynaklarında çok net bir şekilde işbölümü yaptıkları, çiçeklenme süresine bağımlı kalmaksızın arıotunun nektar ve polenine dengeli bir şekilde dağılarak her ikisini de topladıkları saptanmıştır. Bu durum kolonilerin ilkbaharda populasyonlarını hızla geliştirmeleri nedeniyle nektar ve polene gereksinim duymalarından kaynaklandığı nedeniyledir. Bal arılarının arıotunda öncelikle polen tarlacılığına yönelmeleri; Free ve Williams (1976)’ın koloni büyümesini sağlamak amacıyla yetiştirilen ve koloni içerisinde bulunan yavru kokusunun tarlacı arıları öncelikle polen tarlacılığına yönelttikleri, ayrıca Free (1987)’nin kolonide bulunan larva miktarının polen tarlacılığı davranışını teşvik ettiği görüşleriyle uyum içerisindedir.

Arıotu çiçeklerinde tarlacılık yapan toplam bal arısı sayıları, çiçeklenmenin en üst düzeyde olduğu dönemde Tansı ve ark (1996)’nın bildirdikleri değerler (130, 91, 66, 201 ve 183 ad/m2) ile uyumlu, tüm dönem ortalamaları bakımından karşılaştırma yapıldığında Tansı ve ark (1999)’nın elde ettiği değerlerden (45.4, 56.0 ve 34.2 ad/m2) oldukça yüksek, Kumova ve ark (2001)’nın değerleriyle (62.23-68.10 ad/m2) uyumlu olduğu saptanmıştır. Bal arıları çiçeklenme başında polen ağırlıklı tarlacılık eğiliminde iken çiçeklenmenin yoğunlaşmasına paralel olarak besin kaynaklarından eşit düzeyde yararlanma göstermiş, son haftalarda nektar tarlacılığı yapma eğilimine girdikleri görülmüştür. Tüm dönemler dikkate alındığında bal arılarının arıotu üzerinde günün her saatinde polen ağırlıklı olarak tarlacılık yapma eğiliminde bulundukları saptanmıştır. Arıotunun çiçek sayısındaki oransal değişimin, aynı zamanda bu çiçekler üzerinde tarlacılık yapan bal arısı sayısı üzerinde de etkili olduğu belirlenmiştir.

Çiçek sayısının ilk haftada yükselmesine karşılık tarlacılık yapan bal arısı sayısının yükselişinde aynı hızda yükselme görülmemiştir. Bal arılarının besin kaynaklarını tercih etmede ve tercihini değiştirmede zaman faktörünün rol oynadığına ve başka bir kaynaktan arıotuna yönelmesinin belli bir süre sonra gerçekleştiğine işaret etmektedir. Aynı olay çiçeklenme süresince de etkisini göstermiştir.

Bal arılarının %44.26 düzeyinde nektar, % 55.74 düzeyinde polen tarlacılığı yapmış olmaları, Williams ve Christian (1991)'ın bal arılarının %22'sinin polen tarlacılığı yaptığı bildirişinden oldukça farklı bulunmuştur. Bu sonuca arıotunun yetiştirildiği Bölge başta olmak üzere çiçeklendiği dönemin, bal arılarının gereksinimleri açısından öneminin etkili olduğu görülmüştür.

Sonuç

Arıotunun ekim tarihi başta olmak üzere, ekildiği bölgenin iklim özelliklerine bağlı olarak çiçeklenme başlangıç tarihi ve süresinin büyük farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bu durum arıotunun çeşitli bölgelerde ekiminin yapılarak çiçeklenmenin uzun bir süreyle sürekliliğinin sağlanabileceğini de desteklemekte, mevsimsel etkiler altında arıotunda çiçeklenme süresinin artıp azalabileceğini ve bal arıları için uzun süreli besin kaynağı oluşturabileceğini göstermektedir. Bal arılarının arıotundan yöre koşullarında yavru yetiştirmenin çok yoğun olduğu erken ilkbaharda günün her saatinde polen tarlacılığı amacıyla nektarla hemen hemen aynı düzeyde tarlacılık yapma eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Bal arılarının arıotunda çiçeklenmenin artışı yanında çiçeklerinin sağlamış olduğu nektar ve polen kaynağından en üst düzeyde yararlandıkları, çiçeklenme süresi ve gün içerisindeki iklimsel değişimler başta olmak üzere, çevresel koşulların etkisi altında besin kaynağı tercihini ve besin kaynağına dağılım oranını değiştirdikleri saptanmıştır.

 

Kaynaklar

Free, J. B., 1982. Studies on the Seasonal Changes in the Activities of Honeybee Colonies. Honeybee Biology. Central Assoc. of Beekeepers Publ. 171-179.

Free, J. B., 1987. Pheromones of Social Bees. Cornell University Press. Chapman and Hall. London. 218 pp.

Free, J. B., Williams, I. H., 1976. The Effect on The Foraging Behaviour of Honeybees of The Relative Locations of The Hive Entrance and Brood Combs. Applied Animal Ethology. 2:141-154.

Korkmaz, A., Kumova, U., 1998. Çukurova Bölgesi Koşullarında Yetiştirilen Fazelya Bitkisinin Bal Arısı Kolonilerinin Populasyon Gelişimine, Nektar ve Polen Toplama Etkinliğine Olan Etkileri. Ç.Ü.Z.F. Dergisi. 13(2):121-130.

Kumova, U., Sağlamtimur, T., Korkmaz, A., 2001. Research on Honeybee Foraging Preferences Among Varieties of Phacelia. Mellifera. 1-1:60-64.

Sağlamtimur, T., Baytekin, H., 1988. Arıcılık İçin İdeal, Silaj Üretimine Uygun Bir Bitki: Arıotu. Adana’da Tarım Dergisi. Sayı 3.

Tansı, V., Kumova, U., Kızıl, S., 1999. Bazı Yem Bitkilerinin Arı Merası Olarak Kullanılma Olanakları ve Tohum Verim Kalitelerinin Saptanması Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 14(4):81-90.

Tansı, V., Sağlamtimur, T., Kumova, U., Kızılşimşek, M., 1996. Çukurova Bölgesinde Yeni Bir Yembitkisi Olan Phacelia tanacetifolia Bentham’ın Arı Merası Olarak Kullanılma Olanakları. Teknik Arıcılık. 52:2-6.

Williams, I. H., Christian, D. G., 1991. Observations on Phacelia  tanacetifolia Bentham (Hydrophyllaceae) as a Food Plant for  Honey Bees and Bombus Bees. Journal of Apicultural Research.  30(1):3-12.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !